نقش آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی در فاجعه عاشورا

  • چهارشنبه, 13 شهریور 1398 07:13
  • بازدید 597 بار

 بخشی از صحبت‌های دکتر محمد تقی دشتی در هیئت اندیشه‌ورز فرهنگی اجتماعی استانداری قم

ایام شهادت سالار شهیدان، امام حسین (علیه‌السلام) را –که الگوی آزادگان برای مبارزه با ظلم و آسیب‌ها و غفلت‌ها و نسیان‌ها شده است- خدمت اساتید محترم تسلیت عرض می‌کنم. شاید خیلی وجاهت نداشته باشد خدمت اساتید گران‌قدر من مطلبی را عرض کنم؛ لکن از باب وظیفه نکاتی را در مورد ارتباط آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی بروز فاجعه عاشورا مطرح می‌کنم.
نگاه به فاجعه عاشورا عمدتاً از جنبه‌ی حکومتی صورت گرفته و گذشته از آثار شهید مطهری، نقش جامعه و اجتماع در این فاجعه کم‌تر تحلیل شده است؛ حضرت آیت‌الله جوادی آملی سخن جالبی دراین‌باره دارند: «جامعه‌ی آن روز (در سال‌های 51 و 52 و 53 هجری) به‌جایی رسیده بود که حتی امام حسین (ع) را در حد فقیه نمی‌شناختند؛ به‌گونه‌ای که وقتی شخصی در مسجدالنبی سؤالی کرد و امام حسین (علیه‌السلام) شروع کردند به پاسخ‌دادن، آن شخص گفت: من از شما نپرسیدم از فقیه زمان ابن عباس پرسیدم؛ یعنی شما شایستگی پاسخ این سؤال را ندارید. ابن عباس گفت: ایشان (امام حسین) نیز فقیه هستند و...»
وضعیت فرهنگی جامعه گاهی به‌جایی می‌رسد که امام حسین ناشناخته می‌ماند و مظلوم و شهید می‌شود؛ یعنی به نظر می‌آید که جامعه شایستگان را اول به لحاظ فرهنگی می‌کُشد و بعد ممکن است به لحاظ فیزیکی هم قصد جانشان را کند. اینکه جامعه از فرد شایسته‌ و بی‌نظیری مثل امام حسین (علیه‌السلام) غافل می‌شود شاید مشمول آن حدیث حضرت علی (علیه‌السلام) باشد که می‌فرماید: «يستَدَلَّ عَلَي ادبارِ الدُّوَلِ بِاَربَعٍ تَضييعِ الاُصولِ وَ التَّمَسُّکِ بِالفُرُوعِ وَ تقديمِ الاَراذِلِ وَ تَاخيرِ الاَفاضِلِ.»(1)یعنی جامعه به‌جایی می‌رسد که اصول ضایع می‌شود و فروعات جایش را پر می‌کند؛ افاضل و شایستگان عقب رانده می‌شوند و ناشایستگان پیشتاز می‌شوند و آن فاجعه برای امام حسین رخ می‌دهد.
اگر در تاریخ دقت کنیم روشن می‌شود که با این عنایت خداست و خون خداست که بعدها حادثه‌ی عاشورا جایگاه می‌یابد و این‌قدر رونق پیدا می‌کند. درحالی‌که فضای شهر کوفه در سال 61 هجری به‌گونه‌ای بود که گفته می‌شود شخص قیام و خروج کرده و با قتل او فتنه‌اش نیز خاموش شده است.
جامعه باید در این مورد به فضا و وضعیتی ارتقا یابد که دچار این آسیب نشود که از شایستگان و فردی مثل امام حسین (علیه‌السلام) غافل شود؛ بنابراین اتصال بحث ماه محرم به آسیب‌های فرهنگی اجتماعی باید روشن باشد و جامعه گرفتار گرداب غفلت و آسیب نشود.
گمان می‌کنم جامعه مسلمانان در زمان حیات سیدالشهدا دچار  چند آسیب  فرهنگی- اجتماعی مهم بود که زمینه‌چین شهادت امام حسین علیه‌السلام ویارانش به‌دست حکومت شد:
1. دنیازدگی و تغییر سبک زندگی مردم و کم‌رنگ شدن ارزش‌های اصیل اسلامی و پررنگ شدن ارزش‌های کم‌اهمیت به‌جای آن‌ها؛
2. رواج جهل و ناآگاهی میان بیشتر مسلمانان به‌علت  گسترش سریع ولی بی‌رویه‌ی مناطق اسلامی و عمق نیافتن اسلام میان آن‌ها؛
3. ترس وحشت استبداد  و کم‌رنگ شدن آزادی و آزادگی در جامعه؛
4. رواج قدرت‌طلبی و جاه‌طلبی و رقابت‌های جناحی و قبیله‌ای؛
5. رواج فساد اخلاقی و بی‌بندوباری در پوشش‌های مختلف؛
6. افزایش انشعابات و اختلافات بین گروه‌های مختلف فکری و دینی (اهل سنت،  شیعیان، عثمانی‌ها،  خوارج و...)
7. و...
 نتیجه اینکه، آنچه در پهنه‌ی سیاست می‌گذرد، بی‌شک ریشه‌ی فرهنگی و اجتماعی دارد؛ بنابراین درمان آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی در اولویت قرار دارد.
پاورقی
 1. غررالحکم و درر الکلم، جلد 1، صفحه 342.

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

1 نظر

  • پیوند نظر بهنام ولی وند یکشنبه, 24 شهریور 1398 10:52 ارسال شده توسط بهنام ولی وند

    سلام خسته نباشید
    جناب دکتر دشتی این چند نکته مهم آسیب فرهنگی - اجتماعی چقد شبیه زمان و تاریخ ما شده.

نظر دادن

پیام هفته

رعایت موازین ارزشی در روابط
رعایت موازین ارزشی در روابطقرآن : ... خُذِ الْعَفْوَ وَ ...  (سوره اعراف، آیه 199)ترجمه: با گذشت باش.حدیث: قَالَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَّ : مَنْ عَامَلَ النَّاسَ فَلَمْ يَظْلِمْهُمْ ، وَحَدَّثَهُمْ فَلَمْ يَكْذِبْهُمْ ، وَوَعَدَهُمْ فَلَمْ يُخْلِفْهُمْ ، فَهُوَ مَنْ كَمُلَتْ مُرُوءَتُهُ ... (تحف العقول ، ص 57)ترجمه: ... پیامبر اکرم فرمودند: هر کس با مردم کار کند و به آنان ظلم نکند، و در گفتگوها به کسی دروغ نگوید و هر وعده ای داد ، خلف وعده نکند، جوانمرد کامل است .

ادامه مطلب

موسسه صراط مبین

نشانی : ایران - قم
صندوق پستی: 1516-37195
تلفن: 5-32906404 25 98+
پست الکترونیکی: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید