بخش دوم؛فصل سوم: اهداف سياست اسلامى

  • دوشنبه, 04 شهریور 1392 19:43
  • منتشرشده در سياست چيست
  • بازدید 2867 بار

فصل سوم: اهداف سياست اسلامى‏

در بحث از «هدف»، انديشمندان تعاريف مخصوص به خود را دارند؛ عده‏اى منافع ملى را هدف مى‏دانند «1» و عده‏اى ديگر، هدف يك چيز را از نظر ماهيت به سه دسته تقسيم كرده‏ اند:
1) اهدافى كه بيانگر خواسته‏ ها و تقاضاى ارزش‏هايى است كه يك دولت آن‏ها را ندارد و به دنبال آن‏هاست.


2) اهدافی كه يك كشور در تأمين و حفظ آن می‏كوشد.
3) اهدافی كه فراتر از منافع ملی يك دولت و اصالتی فراتر از مرزهای كشور است. «2»
به نظر می‏رسد اگر ما هدف را «حفظ و تأمين خواسته‏ها و تقاضای ارزش‏هايی كه يك حكومت آن‏ها را ندارد و به دنبال آن‏ها است» تعريف كنيم، می‏توان اهداف سياست اسلامی را موارد زير دانست:

1) رسيدن به سعادت‏

كه همانا تكامل نفس انسان و نزديكی به درگاه الهی است و اين از آشكارترين صورت‏های تفاوت سياست اسلامی با سياست غير اسلامی است؛
زيرا همه‏ ی نظام‏های سياسی، به رغم تفاوت‏هايی كه دارند، به دنبال تأمين مصالح اجتماعی خود در دنيا هستند؛ امّا آنچه كه سياست اسلامی را از ساير نظام‏ها جدا می‏كند، وجه توجه به عنصر سعادت (هدايت‏گری) است. در نظام‏های غير اسلامی، سعادت مختصر در لذت دنيوی است كه با تأمين آزادی‏های دنيوی، رفاه و امنيت زندگی به دست می ‏آيد و در ورای آن، سعادت و لذت ديگری قابل شناسايی نيست. امّا در سياست اسلامی، برای انسان سعادتی جاودانه‏تر و برتر از سطح زندگی مادی متصور شده است. «3» در انديشه‏ی سياسی اسلام، سعادت «غايت مطلوبی است كه همه‏ی انسان‏ها مشتاقانه خواهان آنند و باتلاش به سوی آن حركت می‏كنند»؛ زيرا سعادت، كمال و برترين خيرات است و همه‏ی انسان‏ها ذاتا خيرخواه و كمال‏ طلبند و فطرت كمال‏طلبی، آنها را به سوی سعادت می‏كشاند. «4»
از مهمترين عناصری كه در رسيدن به سعادت نقش بسزايی دارد، می‏توان به عنصر دين، حكومت و سياست اشاره كرد و در ارتباط با دين، نكته‏ی حايز اهميت اين است كه غايت دين و شريعت و هدف از تشريع آن برای انسان‏ها، رسيدن به سعادت است. «5» حكومت و سياست نيز نقش زيادی در دست‏يابی به سعادت دارند.

2) بسط عدالت‏

ارزش و اهميت عدالت كه در پيش گفته شد، حاكی از اين است كه عدالت يكی از آرمان‏های خاص حكومت اسلامی است كه از اسلامی بودن دولت برمی‏خيزد و حكومت به اقتضای اسلامی بودن خويش، به دنبال آن است. امام علی (ع) حكومت منهای عدالت را چندان پست و بی‏ارزش می‏شمارد كه آن را مصداق دنيا دانسته و از ترشحات عطسه‏ی بز ماده‏ای كم‏ بهاتر می‏داند. «6» جلوه‏ های روشن اين عدالت، در توزيع عادلانه و اقامه‏ ی حدود و حمايت از مظلومان آشكار می‏شود كه شواهد آن در كلمات حضرت بسيار ديده می‏شود. «7»

3) ايجاد بستری مناسب برای رشد و تعالی معنوی افراد

يكی ديگر از اهداف سياست اسلامی، گسترش امور معنوی در جامعه‏ی اسلامی است. امام علی (ع) می‏فرمايند هر سياستی كه به آبادانی و بهبود معيشت دنيوی بينجامد، ولی به ارزش‏های معنوی صدمه وارد كند، خسارت‏های دنيوی فراوانی بر جای می‏گذارد و زندگی اجتماعی را نيز با بحران‏های جديد روبه ‏رو می‏كند:
 «لا يترك الناس شيئا آن امر دينهم لاستصلاح دنياهم الّا فتح اللّه عليهم ما هو اضرّ منه»«8»
 مردم به جهت دستيابی به برخی منابع مادی و دنيايی بعضی واجبات دينی را كنار نمی‏گذارند مگر اينكه بر اثر اين كار خداوند در همان منافع مادی مسائلی بر ايشان پيش می‏ آورد كه ضررش بيشتر است.

4) اصلاح روابط اجتماعی‏

از مهمترين گونه‏های روابط اجتماعی، می‏توان به رابطه‏ی دولت با مردم و رابطه‏ی مردم با مردم اشاره كرد كه شاخص‏ه ای اصلاح آن روابط عبارتند از:
الف) احقاق حق مردم‏
ب) جلوگيری از ظلم و تعدی‏
ج) ايجاد امنيت سياسی- اجتماعی، اقتصادی، تأمين آزادی‏های مشروع در جامعه و تعليم و تربيت‏
سياست اسلامی با فراهم آوردن اين موارد، می‏تواند به اصلاح روابط اجتماعی بپردازد.

5) برداشتن بارهای گران و زنجيرهای اسارت حكام جور و ايجاد حكومت فاضله‏

6) اصلاح و ترميم ويرانی‏ های باقيمانده از حكومت‏های جور «9»

7) تعليم قرآن و سنت رسول خدا (ص)

تبيين حلال و حرام و حدود اسلام و در نهايت، بيان آنچه كه برای رعيّت مفيد و يا مضرّ است و اعزام معلمان جهت تعليم مسائل دين و ترغيب مردم برای فهم احكام خدا و توجه آنان به دين. «10»

8) ايجاد جو صلح و صفا در ميان مردم و تأمين زندگی مسالمت ‏آميز «11»

9) فراهم نمودن وسايل رفاهی‏

انسان مذهبی، نياز به سطحی از زندگی دارد كه همه‏ی نيازهای وی برآورده شود. در اين راستا می‏كوشد تا وسايل رفاه و آسايش را برای خود و خانواده‏اش فراهم كند. امام رضا (ع) می‏فرمايد:
كسی كه از امكانات كافی برخوردار است، واجب است به زندگی خانواده ‏اش وسعت بخشد. «12»
همچنين از امام سجاد (ع) نقل شده است:
پسنديده ‏ترين شما نزد خداوند كسی است كه به خانواده‏ اش بهتر و بيشتر برسد.
يكی از اين وسايل رفاهی، مسئله‏ی مسكن است. مسكن مناسب از ضروريات زندگی است و ساخت مسكن از نظر اسلام بايد به گونه‏ای باشد كه سعادت و آسايش را برای همه فراهم سازد. در اين ارتباط امام صادق (ع) می‏فرمايد:
منزل وسيع و مناسب سبب آسايش و راحتی انسان است. «13»

10) امنيت‏

امنيت نعمتی گرانمايه و ارزشمند است كه بدون آن، انسان نمی‏تواند به زندگی سالم دست يابد و از مواهب و امكانات بهره‏مند شود. امام صادق (ع) در اين رابطه می‏فرمايد:
 «امنيت از اموری است كه بدون آن انسان نمی‏تواند از زندگی لذت ببرد». «14»
در تعاليم اسلامی، امنيت اهميت ويژه‏ای دارد؛ به گونه‏ ای كه از عوامل رشد و رستگاری و از اهداف مهم حكومت اسلامی است. امام حسين (ع) در اين رابطه می‏فرمايد:
خدايا، تو می‏دانی كه قصد ما رقابت برای دست يافتن به قدرت يا زيادت‏خواهی مال دنيا نبود، بلكه برای آن بود كه با قدرت، دست به اصلاح سرزمين‏ها زنيم تا بندگان ستمديده ‏ات ايمن شوند. «15»
هرگاه در جامعه امنيت كافی حكمفرما نباشد، غارتگران و زورمندان به اموال ديگران دستبرد می‏زنند. قانون‏شكنی و تجاوز به حقوق مردمان رواج می‏يابد و جان انسان‏ها در معرض خطر می‏ افتد و به اين ترتيب اركان نظام اجتماعی فرو می‏پاشد.

11) نظافت و بهداشت‏

از آنجا كه ساختار دين اسلام بر اساس نظافت و بهداشت بنا شده است، پس بايد جامعه‏ی اسلامی از سطح مطلوب نظافت و بهداشت برخوردار شود. يكی از اهداف حكومت اسلامی، فراهم نمودن نظافت و بهداشت و ريشه‏كن كردن بيماری‏ها از طريق رعايت بهداشت و دارو و درمان می‏باشد. از پيامبر اكرم (ص) نقل است كه فرموده ‏اند:
 «هر فردی و هرجامعه‏ ای كه به سطح مناسبی از سلامت و ريشه‏ كنی بيماری‏ها دست يابد، گويی به همه‏ی مطلوبات و اهداف خود رسيده و دنيا را از آن خود ساخته است» «16»

12) اشتغال به كار

يكی ديگر از اهداف حكومت اسلامی، مسئله‏ی كار و تلاش است. خداوند انسان را مأمور آبادانی زمين قرار داده است و طبعا اين مأمورت مستلزم در اختيار قرار دادن امكانات و ابزارهای لازم برای عمران و آبادنی زمين است.
بنابراين سياست اسلامی بايد برای مردم مشكل كار و اشتغال را حل نمايد؛ زيرا كار شيوه‏ای مناسب برای تأمين سلامت در زندگی فردی و اجتماعی است.

13) فراهم نمودن زمينه ‏ی تعليم و تربيت‏

يكی ديگر از اهداف سياست اسلامی، مسئله‏ی علم و دانش است. نبودن آگاهی‏ها و رشد علمی از سرعت كارهای جامعه كاسته و سبب می‏شود جامعه با زمان و نيازهای آن نتواند همگام شود. از پيامبر اكرم (ص) نقل شده است كه فرموده ‏اند:
آن كه بدون علم به عمل برخيزد، بيش از آن كه اصلاح كند، سبب تباهی می‏شود. «17»

14) آزادی و مشاركت مردمی‏

يكی ديگر از اهداف سياست اسلامی مسئله‏ی آزادی است. يعنی مردمان در جامعه آزادی بيان، گفتار و انديشه داشته باشند تا از اين طريق، جامعه به رشد فكری مناسب برسد. از طرفی، حكومت اسلامی بايد زمينه‏ی مشاركت افراد را در جامعه فرام نمايد تا زمينه‏ی رشد فكری، معنوی و مادی مردم در جامعه آماده شود. امام خمينی (ره) در اين زمينه می‏فرمايند:
بدون پشتيبانی مردم نمی‏شود كاركرد و پشتيبانی هم به اين نيست كه مردم اللّه اكبر بگويند ... پشتيبانی اين است كه همكاری كنند. «18»

جمع ‏بندی‏

همان‏طور كه گفتيم، منظور از «هدف» حفظ و تأمين خواسته‏ها و تقاضای ارزش‏های حكومت است كه آنرا نداشته و به دنبال آن است. بنابراين، اهداف سياست اسلامی عبارتند از:
1) رسيدن به سعادت‏
2) بسط عدالت‏
3) ايجاد بستری مناسب برای رشد و تعالی معنوی افراد
4) اصلاح روابط اجتماعی‏
5) برداشتن بارهای گران و زنجيرهای اسارت حكام جور و ايجاد حكومت فاضله‏
6) اصلاح و ترميم ويرانی‏های باقيمانده از حكومت‏های جور
7) تعليم قرآن و سنت رسول خدا (ص)
8) ايجاد جو صلح و صفا ميان مردم و تأمين زندگی مسالمت‏آميز
9) فراهم نمودن وسايل رفاهی‏
10) ايجاد امنيت‏
11) نظافت و بهداشت‏
12) اشتغال و كار
13) فراهم نمودن زمينه‏ی تعليم و تربيت‏
14) آزادی و مشاركت مردمی‏

پی نوشت ها


 (1). ايزدی، بيژن، درآمدی بر سياست خارجی جمهوری سياست، ص 42.
 (2). محمدی، منوچهر، اصول سياست خارجی جمهوری اسلامی ايران، تهران، بی‏تا، ص 20.
 (3). اخلاق در قرآن، ص 99- 97، به نقل از نظام سياسی اسلام، ص 21.
 (4). فارابی، ابو نصر، السياسه المدنيه، ص 78، به نقل از محسن مهاجرنيا، دولت در انديشه سياسی فارابی، ص 60.
 (5). همان، ص 65.
 (6). نهج البلاغه، خطبه 3.
 (7). نهج البلاغه، نامه 4.
 (8). نهج البلاغه، حكمت 106.
 (9). نهج البلاغه، خطبه 131.
 (10). طاهری، حبيب اللّه، تحقيقی پيرامون ولايت فقيه، پيشين، ص 325- 327.
 (11). همان، ص 326.
 (12). حكيمی، محمد، معيارهای اقتصادی در تعاليم رضوی، مشهد؛ آستان قدس رضوی ص 212.
 (13). همان، ص 203.
 (14). الحياه، 6/ 141.
 (15). همان، 4/ 274.
 (16). همان، 4/ 272.
 (17). همان، صفحه‏ی 1/ 198- 199.
 (18). امام خمينی (ره) صحيفه نور، ج 9، ص 167.

 

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

پیام هفته

امر به معروف و نهی از منکر
   آیه شریفه : الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیاءُ بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ ... (سوره توبه ، آیه 71)ترجمه : مردان و زنان با ایمان ولی (و یار و یاور) یکدیگرند، امربه معروف و نهی از منکر می‌کنند، نماز را برپا می‌دارند و زکات را می‌پردازند و خدا و رسولش را اطاعت می‌کنند.روایت : قال الباقر(ع) : ان الامر بالمعروف و النهي عن المنكر سبيل الانبياء و منهاج الصالحين فريضة عظيمه بها تقام الفرائض و تأمن المذاهب و تحل المكاسب و ترد المظالم و تعمر الارض و يتصف من الاعداء و يستقيم الامر. ( تهذيب الأحكام ، ج6 ،ص ١٨٠و اصول کافی ، ج5 ، ص 55)ترجمه : امام...

ادامه مطلب

موسسه صراط مبین

نشانی : ایران - قم
صندوق پستی: 1516-37195
تلفن: 5-32906404 25 98+

پست الکترونیکی: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید